8 cách giúp trẻ dễ đi ngoài khi bị táo bón cho mẹ tham khảo

Cách giúp trẻ đi ngoài khi bị táo bón là vấn đề được nhiều ba mẹ quan tâm khi trẻ thường xuyên đi đại tiện khó, phân khô cứng hoặc phải rặn nhiều. Nếu không được cải thiện kịp thời, tình trạng này có thể khiến trẻ khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Bài viết dưới đây sẽ gợi ý những cách đơn giản, dễ áp dụng để hỗ trợ trẻ đi ngoài thuận lợi hơn.

Nguyên nhân nào khiến trẻ bị táo bón khó đi ngoài?

Táo bón là tình trạng trẻ đi đại tiện khó khăn hoặc không thường xuyên. Phân của trẻ thường khô, cứng, kích thước lớn và gây đau khi rặn. Nguyên nhân trẻ bị táo bón khó đi ngoài chủ yếu liên quan đến chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt hằng ngày, bao gồm:

• Chế độ ăn thiếu chất xơ: do ít ăn rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu chất xơ khác.
• Trẻ uống không đủ nước theo nhu cầu của từng độ tuổi làm phân khô, cứng và khó đi ngoài hơn.
• Thay đổi chế độ ăn hoặc loại sữa chưa phù hợp  có thể khiến trẻ gặp tình trạng táo bón.
• Ăn quá nhiều thực phẩm ít chất xơ hoặc khó tiêu như đồ ăn chế biến sẵn, đồ ăn nhanh làm giảm lượng chất xơ trong khẩu phần.
• Trẻ ít vận động khiến nhu động ruột hoạt động kém hiệu quả, làm phân lưu lại trong đại tràng lâu hơn.
• Trẻ có thói quen nhịn đi đại tiện hoặc bỏ qua cảm giác buồn đi ngoài khiến phân tích tụ, trở nên khô và cứng theo thời gian.
• Thay đổi sinh hoạt, môi trường cũng có thể ảnh hưởng đến  thói quen đi tiêu và làm trẻ bị táo bón.

Nguyên nhân trẻ bị táo bón khó đi ngoài chủ yếu xuất phát từ chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt.

Gợi ý 8 cách giúp trẻ đi ngoài khi bị táo bón hiệu quả

Táo bón ở trẻ có thể được cải thiện bằng nhiều biện pháp như tăng cường chất xơ, bổ sung đủ nước, lựa chọn sữa  phù hợp, xây dựng thói quen sinh hoạt phù hợp… Dưới đây là những cách giúp trẻ đi ngoài khi bị táo bón mẹ có thể tham khảo và áp dụng.

Bổ sung thực phẩm giàu chất xơ vào chế độ ăn

Chất xơ giúp làm tăng khối lượng và giữ nước cho phân, từ đó giúp phân mềm hơn và trẻ đi ngoài dễ dàng hơn. Mẹ nên tăng cường rau  củ, trái cây tươi, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ theo độ tuổi. Bên cạnh đó, cần xây dựng thực đơn đa dạng để giúp trẻ bổ sung đủ chất xơ một cách tự nhiên.  Khi tăng lượng chất xơ, ba mẹ nên tăng từ từ và kết hợp với cung cấp đủ nước, vì chất xơ phát huy vai trò tốt hơn khi cơ thể được cung cấp đủ dịch.

Lựa chọn sữa phù hợp, hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa của trẻ

“Sữa mát” là cách gọi quen thuộc của nhiều ba mẹ dành cho các loại sữa được cho là dễ tiêu và phù hợp với hệ tiêu hóa của trẻ. Khi lựa chọn sữa, ba mẹ có thể quan tâm đến đặc điểm của thành phần đạm như tỷ lệ whey/casein, loại đạm (ví dụ như đạm A2), cùng các thành phần hỗ trợ sức khỏe đường tiêu hóa như prebiotic, HMO và probiotic (lợi khuẩn). Đồng thời, sữa cần phù hợp với độ tuổi, nhu cầu dinh dưỡng và khả năng dung nạp của từng trẻ.

Cho trẻ ăn mận khô hoặc uống nước ép mận

Mận khô và nước ép mận  có thể được sử dụng như một lựa chọn dinh dưỡng hỗ trợ trẻ bị táo bón. Mận khô và nước ép mận chứa chất xơ cùng sorbitol tự nhiên, một loại đường có khả năng giữ nước trong lòng ruột, giúp làm mềm phân và hỗ trợ phân di chuyển qua đường ruột thuận lợi hơn. Bên cạnh đó, loại quả này còn cung cấp các hợp chất thực vật có lợi, góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa. Ba mẹ nên lựa chọn dạng sử dụng và lượng dùng phù hợp với độ tuổi, khả năng ăn uống và tình trạng của trẻ. Đối với trẻ dưới 1 tuổi, chỉ nên cho trẻ dùng nước ép mận khi có hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. ^{(1) (2)}

Uống đủ nước theo độ tuổi của trẻ

Uống đủ nước là cách giúp trẻ đi ngoài khi bị táo bón được nhiều chuyên gia khuyến khích áp dụng. Nước giúp làm mềm phân, duy trì độ ẩm trong đường ruột và hỗ trợ quá trình đào thải diễn ra thuận lợi hơn. Khi được cung cấp đủ nước, hệ tiêu hóa của trẻ cũng hoạt động hiệu quả hơn, từ đó giảm tình trạng đi ngoài khó khăn. Ba mẹ nên cho trẻ uống lượng nước phù hợp với từng độ tuổi, tránh để trẻ uống quá ít hoặc quá nhiều.  

Lượng nước cần bổ sung mỗi ngày như sau:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi (bú mẹ hoàn toàn): Không cần uống thêm nước.
• Trẻ 6 - 12 tháng tuổi (bắt đầu ăn dặm): 200 - 300 ml/ngày.
• Trẻ 1 - 3 tuổi: 500 - 600 ml/ngày.
• Trẻ 3 - 5 tuổi: Khoảng 1.000 ml/ngày.
• Trẻ 6 - 10 tuổi: 1.200 - 1.500 ml/ngày.
• Trẻ trên 10 tuổi: 1.500 - 2.000 ml/ngày (tương đương nhu cầu của người lớn).

Trẻ uống đủ nước giúp làm mềm phân, hỗ trợ phân di chuyển trong ruột dễ dàng và góp phần cải thiện tình trạng táo bón.

Khuyến khích con vận động thể chất

Vận động thể chất thường xuyên g là một phần của lối sống lành mạnh và có thể góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa. Ba mẹ nên khuyến khích trẻ vận động mỗi ngày với các hoạt động phù hợp như đi bộ, chạy nhảy, đạp xe, bơi lội hoặc tham gia các trò chơi ngoài trời. Kết hợp vận động cùng chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý, duy trì thói quen đi vệ sinh phù hợp có thể hỗ trợ trẻ duy trì thói quen đi tiêu đều đặn hơn.

Massage bụng giúp trẻ cảm thấy thoải mái hơn

Đối với trẻ dưới 1 tuổi, ba mẹ có thể massage bụng nhẹ nhàng để giúp trẻ thư giãn và cảm thấy dễ chịu hơn. Khi thực hiện, nên massage nhẹ nhàng vùng bụng theo khung đại tràng (từ phải sang trái của trẻ), tránh ấn mạnh, đặc biệt khi trẻ đang đau bụng hoặc khó chịu.

Tập cho trẻ thói quen đi vệ sinh đều đặn và đúng tư thế

Hình thành thói quen đi vệ sinh đều đặn có thể giúp trẻ hạn chế việc nhịn đi tiêu và tạo thói quen đi ngoài phù hợp. Với trẻ đã biết sử dụng nhà vệ sinh, ba mẹ có thể khuyến khích trẻ ngồi toilet vào những thời điểm cố định, chẳng hạn sau bữa ăn, và đi vệ sinh khi có nhu cầu, tránh để phân lưu lại trong ruột quá lâu làm phân khô và cứng hơn.  

Khi trẻ ngồi bồn cầu, hãy hướng dẫn trẻ ngồi đúng tư thế và thư giãn, không rặn quá mạnh. Nếu chân trẻ chưa chạm sàn, ba mẹ cũng có thể kê thêm một chiếc ghế nhỏ dưới chân để tạo tư thế ngồi vững và trẻ cảm thấy thoải mái hơn khi đi vệ sinh.

Việc tập cho trẻ đi đại tiện vào một khung giờ giúp hình thành thói quen đi ngoài đều đặn và hạn chế tình trạng nhịn đại tiện, từ đó cải thiện táo bón.

Sắp xếp thời gian bữa ăn hợp lý

Duy trì giờ ăn đều đặn giúp hệ tiêu hóa hoạt động theo nhịp sinh học ổn định và hỗ trợ trẻ hình thành thói quen đi đại tiện. Ba mẹ nên cho trẻ ăn đúng bữa, không bỏ bữa và hạn chế để thời gian giữa các bữa quá dài. Sau bữa ăn, đặc biệt là bữa sáng, có thể khuyến khích trẻ ngồi bồn cầu vài phút để tận dụng phản xạ đi đại tiện tự nhiên của cơ thể. Kết hợp thời gian ăn uống khoa học với chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ góp phần cải thiện tình trạng táo bón ở trẻ.

Thắc mắc liên quan

Dưới đây là một số giải đáp thắc mắc thường gặp của ba mẹ về cách giúp trẻ đi ngoài khi bị táo bón.

Khi nào cần đưa trẻ bị táo bón khó đi ngoài đến bác sĩ?

Nếu tình trạng táo bón kéo dài, không cải thiện sau khi đã điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt, ba mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ để được thăm khám. Trẻ cũng cần được kiểm tra sớm khi táo bón kèm các biểu hiện bất thường như đau bụng dữ dội, nôn ói, chướng bụng, có máu trong phân, sụt cân hoặc sốt. ^{(2) (4)}

Trẻ bị táo bón nóng trong người nên ăn gì để thanh nhiệt?

Ba mẹ có thể cho trẻ tăng cường các thực phẩm giàu nước và chất xơ như rau  củ, trái cây tươi, đồng thời bổ sung đủ nước hằng ngày để hỗ trợ tiêu hóa. Bên cạnh đó, nên hạn chế các món nhiều dầu mỡ, đồ ăn cay nóng và xây dựng chế độ ăn cân đối để góp phần cải thiện tình trạng táo bón.

Bổ sung men vi sinh có hỗ trợ trẻ táo bón đi ngoài dễ không?

Men vi sinh (probiotic) có thể góp phần hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh và sức khỏe đường tiêu hóa, tuy nhiên tác dụng phụ thuộc vào từng chủng probiotic cụ thể. Ba mẹ nên sử dụng men vi sinh theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, đồng thời kết hợp chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý để đạt hiệu quả tốt hơn  

Có thể dùng thuốc làm mềm phân cho trẻ dễ đi ngoài?

Không nên. Thuốc làm mềm phân chỉ nên sử dụng khi có chỉ định hoặc sau khi tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ. Ba mẹ không nên tự ý dùng thuốc cho trẻ mà cần ưu tiên điều chỉnh chế độ ăn, bổ sung đủ nước và xây dựng thói quen đi đại tiện phù hợp trước.

Cách giúp trẻ đi ngoài khi bị táo bón cần được thực hiện đúng cách, kết hợp giữa điều chỉnh chế độ ăn, lựa chọn sữa  phù hợp, bổ sung đủ nước và xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học để cải thiện tình trạng táo bón. Nếu trẻ vẫn khó đi ngoài hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài, ba mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn điều trị phù hợp.