Bé bị chàm sữa: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng tránh

Chàm sữa là bệnh lý viêm da  mạn tính phổ biến ở trẻ em, với tỷ lệ mắc bệnh dao động khoảng 10 đến 20%. Bệnh chàm sữa thường gặp nhất trong giai đoạn sơ sinh và có thể kéo dài đến tuổi thiếu niên hoặc trưởng thành. Vậy do đâu bé bị chàm sữa, các dấu hiệu bé mắc bệnh và cách phòng tránh chàm sữa là gì? Bài viết sau sẽ giải đáp các băn khoăn này, mời ba mẹ cùng tìm hiểu.

Chàm sữa là gì?

Chàm sữa hay thường được biết đến với tên gọi lác sữa, là căn bệnh viêm da mạn tính thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, biểu hiện điển hình là da khô, đỏ, ngứa và có thể xuất hiện các tổn thương dạng sẩn. Ở một vài trường hợp trẻ mắc chàm sữa, các triệu chứng có thể cải thiện dần theo thời gian. Tuy nhiên, trẻ mắc viêm da cơ địa, đặc biệt khi khởi phát sớm hoặc ở mức độ nặng, có thể có nguy cơ cao hơn mắc một số bệnh dị ứng khác như hen phế quản hoặc viêm mũi dị ứng về sau. ⁽¹⁾

Trẻ bị chàm sữa nếu kéo dài hoặc chăm sóc chưa đúng cách, có thể khiến làn da bé dễ tổn thương hơn và tái phát nhiều lần.

Nguyên nhân nào gây chàm sữa trẻ em?

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây chàm sữa ở trẻ vẫn chưa được xác định đầy đủ. Tình trạng này được cho là có liên quan đến sự tương tác của nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, chức năng hàng rào bảo vệ da, đáp ứng miễn dịch và các yếu tố từ môi trường. Khi hàng rào bảo vệ da bị suy giảm, da dễ mất độ ẩm, trở nên khô và nhạy cảm hơn với các yếu tố kích thích từ bên ngoài. ⁽¹⁾

Bên cạnh đó, ở những trẻ có cơ địa dị ứng hoặc làn da mẫn cảm, một số yếu tố từ môi trường có thể kích thích hoặc làm các triệu chứng chàm trở nên nghiêm trọng hơn. Một số yếu tố liên quan đến chàm sữa ở trẻ:

Yếu tố di truyền

Yếu tố di truyền có vai trò quan trọng đối với nguy cơ dị ứng ở trẻ. Trẻ có tiền sử gia đình mắc các bệnh dị ứng có nguy cơ xuất hiện các biểu hiện dị ứng cao hơn. Nguy cơ này có thể lên đến khoảng 80% ở những trẻ có ba mẹ cùng mắc bệnh dị ứng, trong khi ở trẻ không có tiền sử dị ứng gia đình, nguy cơ được ghi nhận khoảng 10 - 15%.  

Chàm/viêm da cơ địa là một trong những bệnh lý có liên quan đến cơ địa dị ứng. Yếu tố di truyền có thể khiến hàng rào bảo vệ da suy yếu, làm da dễ khô và nhạy cảm hơn với các tác nhân từ môi trường.

Yếu tố miễn dịch

Hệ miễn dịch cũng có vai trò trong quá trình hình thành và tiến triển của chàm. Khi hàng rào bảo vệ da suy giảm, da trở nên nhạy cảm hơn và các tác nhân từ môi trường dễ tiếp xúc với da. Hệ miễn dịch có thể phản ứng bằng cách giải phóng các chất gây viêm để bảo vệ cơ thể.  

Ở trẻ bị chàm, phản ứng miễn dịch tại da có sự thay đổi, góp phần duy trì tình trạng viêm và khiến da đỏ, ngứa, dễ kích ứng. Tình trạng viêm cũng có thể tiếp tục ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ da, tạo thành vòng lặp khiến các triệu chứng chàm kéo dài hoặc dễ tái phát.⁽²⁾

Yếu tố môi trường  

Một số yếu tố từ môi trường như thời tiết lạnh, khô hoặc thay đổi nhiệt độ, khói thuốc, ô nhiễm không khí và các chất gây kích ứng trong sản phẩm chăm sóc, làm sạch da có thể ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ da. Điều này có thể khiến da trở nên khô, nhạy cảm và dễ kích ứng hơn, từ đó làm khởi phát hoặc khiến các triệu chứng chàm trở nên nghiêm trọng hơn ở một số trẻ.

Yếu tố thực phẩm

Một số trẻ có cơ địa mẫn cảm hoặc bị chàm có thể đồng thời gặp các vấn đề liên quan đến dị ứng thực phẩm. Ở trẻ đã được xác định dị ứng với một loại thực phẩm nhất định, việc tiếp xúc với thực phẩm đó có thể gây phản ứng dị ứng và trong một số trường hợp làm các triệu chứng chàm trở nên nghiêm trọng hơn.  

Tuy nhiên, thực phẩm không phải là nguyên nhân gây chàm ở phần lớn trẻ và không phải trẻ bị chàm nào cũng cần kiêng một số loại thực phẩm. Nếu nghi ngờ trẻ mẫn cảm hoặc có phản ứng dị ứng với thực phẩm, ba mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được đánh giá và hướng dẫn chế độ ăn phù hợp.⁽³⁾

Nguy cơ chàm sữa ở trẻ có liên quan đến nhiều yếu tố như cơ địa dị ứng, hàng rào bảo vệ da và các tác nhân từ môi trường.

Các dấu hiệu nhận biết chàm sữa

Dấu hiệu thường gặp của chàm sữa là các vùng da khô, đỏ, sần và ngứa, thường xuất hiện ở mặt, đặc biệt là hai bên má; ngoài ra có thể gặp ở da đầu và một số vùng khác trên cơ thể. Ngứa là một trong những biểu hiện đặc trưng của chàm, khiến trẻ thường xuyên cọ xát hoặc gãi, khó chịu, quấy khóc và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Biểu hiện và vị trí tổn thương có thể thay đổi tùy theo độ tuổi và mức độ của chàm. (4)

Dấu hiệu chàm sữa ở mức độ nhẹ:

• Da khô, sần hoặc bong tróc
• Xuất hiện các vùng da đỏ, nổi sẩn , màu sắc có thể khác nhau tùy theo màu da tự nhiên của trẻ.
• Da ngứa và dễ bị kích ứng, khiến trẻ thường xuyên cọ xát hoặc gãi
• Trẻ có thể khó chịu, quấy khóc hoặc ngủ không ngon do ngứa.

Dấu hiệu khi chàm nặng hoặc đang bùng phát

Khi chàm trở nên nghiêm trọng hơn, vùng da tổn thương có thể viêm đỏ nhiều, ngứa nhiều hơn, xuất hiện các mụn nước nhỏ, rỉ dịch hoặc đóng vảy.  

Dấu hiệu cần lưu ý nguy cơ nhiễm trùng

Da bị chàm và trầy xước có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây nhiễm trùng thứ phát. Ba mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu vùng da bị chàm:

• Rỉ dịch nhiều hoặc bất thường.
• Có mủ hoặc đóng vảy tiết bất thường.
• Sưng, nóng hoặc đau.
• Tổn thương lan rộng hoặc trở nên nghiêm trọng nhanh chóng.
• Trẻ kèm sốt hoặc có biểu hiện toàn thân bất thường.
• Vị trí xuất hiện chàm có thể thay đổi theo độ tuổi của trẻ:  

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Chàm thường xuất hiện ở vùng mặt, đặc biệt là hai bên má, và có thể gặp ở trán, da đầu, thân mình hoặc mặt ngoài tay chân. Khi trẻ lớn hơn, tổn thương có thể xuất hiện nhiều hơn ở vùng khuỷu tay và đầu gối.

Giai trẻ từ 2 tuổi trở lên: Chàm thường gặp hơn ở các nếp gấp, đặc biệt là mặt trong khuỷu tay, phía sau đầu gối, đồng thời có thể xuất hiện ở cổ tay, cổ chân hoặc một số vùng da khác

Màu sắc của vùng da bị chàm cũng có thể khác nhau tùy theo màu da tự nhiên của trẻ: Tổn thương có thể biểu hiện bằng vùng da đỏ, hồng hoặc có màu sáng hay sẫm hơn so với vùng da xung quanh. Sau khi tình trạng viêm giảm, một số vùng da có thể tạm thời thay đổi màu sắc.

Chàm sữa ở trẻ sơ sinh có tự hết không?

Chàm sữa ở trẻ có thể cải thiện dần theo thời gian và ở nhiều trẻ, các triệu chứng giảm đáng kể khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, chàm có tính chất dễ tái phát và diễn tiến ở mỗi trẻ có thể khác nhau. Việc chăm sóc da đúng cách, duy trì dưỡng ẩm thường xuyên và hạn chế các tác nhân gây kích ứng có thể giúp củng cố hàng rào bảo vệ da và kiểm soát triệu chứng.  

Nếu chàm kéo dài, thường xuyên tái phát hoặc trở nên nghiêm trọng hơn, ba mẹ nên đưa trẻ đi khám để được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp.

Cách điều trị chàm sữa cho bé

Chàm sữa là tình trạng viêm da có thể tái phát và hiện chưa có phương pháp điều trị giúp chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, chăm sóc da đúng cách kết hợp với điều trị phù hợp có thể giúp giảm triệu chứng, phục hồi hàng rào bảo vệ da và hạn chế các đợt chàm bùng phát

• Dưỡng ẩm thường xuyên: Trẻ bị chàm sữa phải làm sao? Dưỡng ẩm là một trong những bước quan trọng trong chăm sóc da cho trẻ bị chàm, giúp duy trì độ ẩm và hỗ trợ phục hồi hàng rào bảo vệ da, từ đó giảm tình trạng da khô và ngứa. Ba mẹ nên chọn kem dưỡng ẩm dành riêng cho trẻ em và không chứa hương liệu. Thời điểm tốt nhất để thoa kem dưỡng ẩm lên da bé là sau khi tắm và  vài lần thêm trong ngày khi da bé có vẻ khô.
• Sử dụng Corticosteroid bôi ngoài da theo hướng dẫn của bác sĩ: Khi chàm bùng phát hoặc da bị viêm, bác sĩ có thể chỉ định corticosteroid bôi ngoài da để giúp kiểm soát tình trạng viêm và cải thiện triệu chứng. Loại thuốc, mức độ mạnh, vị trí bôi và thời gian sử dụng cần được lựa chọn phù hợp với độ tuổi, vị trí tổn thương và mức độ chàm của trẻ. Vì vậy, ba mẹ nên sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ và không tự ý kéo dài thời gian điều trị..
• Hạn chế các tác nhân gây kích ứng từ môi trường: Một số yếu tố như khói thuốc lá, thời tiết quá nóng hoặc khô, xà phòng và các sản phẩm chăm sóc da có thành phần gây kích ứng có thể làm triệu chứng chàm trở nên nghiêm trọng hơn ở một số trẻ. Ba mẹ nên chú ý nhận biết và hạn chế những yếu tố khiến tình trạng da của trẻ dễ bùng phát hoặc trở nặng.

Nếu chàm không cải thiện, thường xuyên tái phát, lan rộng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng như rỉ dịch bất thường, có mủ, sưng đau hay kèm sốt, ba mẹ nên đưa trẻ đi khám. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Cách chăm sóc và hạn chế chàm sữa tái phát ở trẻ    

Bên cạnh thắc mắc chàm sữa là gì, chàm sữa khi nào hết và cách điều trị, phụ huynh cũng muốn biết có thể  hạn chế tái phát chàm sữa ở trẻ không? Chàm sữa có tính chất dễ tái phát, vì vậy chăm sóc da đúng cách và hạn chế các yếu tố kích thích có thể giúp kiểm soát triệu chứng và giảm nguy cơ chàm bùng phát. Ba mẹ nên chú trọng dưỡng ẩm thường xuyên, chăm sóc da nhẹ nhàng và giữ môi trường sống thoải mái, tránh để trẻ quá nóng hoặc đổ nhiều mồ hôi. ⁽⁵⁾

Vậy chàm sữa có lây không? Các mẹ hãy yên tâm rằng đây không phải là căn bệnh truyền nhiễm lây lan từ người này sang người khác nên không cần cách ly trong quá trình chăm sóc bé.  Tuy nhiên, nếu chàm kéo dài, thường xuyên tái phát, trở nên nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, ba mẹ nên đưa trẻ đi khám để được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp. Ba mẹ có thể chăm sóc da cho trẻ tại nhà bằng cách: (4)

• Tắm và làm sạch da nhẹ nhàng: Tắm cho trẻ bằng nước ấm vừa phải, không chà xát mạnh lên vùng da bị chàm và sử dụng sản phẩm làm sạch dịu nhẹ, không chứa hương liệu hoặc các thành phần dễ gây kích ứng.  
• Dưỡng ẩm thường xuyên: Thoa sản phẩm dưỡng ẩm phù hợp ngay sau khi tắm, khi da vẫn còn hơi ẩm, và bổ sung trong ngày nếu da khô. Dưỡng ẩm giúp hỗ trợ phục hồi và duy trì hàng rào bảo vệ da.  
• Giữ môi trường sống thoáng mát: Tránh để trẻ quá nóng hoặc đổ nhiều mồ hôi vì có thể làm da ngứa và khó chịu hơn.
• Mặc quần áo mềm, thoáng: Ưu tiên quần áo thoải mái, chất liệu mềm và phù hợp với thời tiết; tránh các chất liệu khiến da trẻ bị cọ xát hoặc kích ứng.  
• Giữ móng tay trẻ ngắn và sạch: Điều này giúp hạn chế tổn thương da do trẻ gãi khi ngứa.
• Hạn chế các tác nhân gây kích ứng: Tránh khói thuốc lá, xà phòng hoặc sản phẩm có hương liệu mạnh và các yếu tố đã được nhận thấy làm triệu chứng của trẻ trở nên nặng hơn. Hóa chất, hương liệu, độ ẩm thấp và ô nhiễm không khí là những yếu tố môi trường có thể ảnh hưởng đến hoạt động của viêm da cơ địa.
• Không tự ý kiêng thực phẩm: Bên cạnh việc chăm sóc và dưỡng ẩm da, ba mẹ cũng nên chú ý duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối và phù hợp với độ tuổi của trẻ. Nếu nghi ngờ một loại thực phẩm có liên quan đến các triệu chứng mẫn cảm, dị ứng hoặc làm tình trạng chàm nặng hơn, ba mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi loại bỏ thực phẩm khỏi chế độ ăn của trẻ.
• Nếu ba mẹ nghi ngờ trẻ có phản ứng với một loại thực phẩm cụ thể, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá phù hợp
• Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng: Nếu vùng da bị chàm rỉ dịch nhiều, có mủ, sưng đau, đóng vảy bất thường hoặc trẻ kèm sốt, ba mẹ nên đưa trẻ đi khám.

Ngoài chú ý sinh hoạt và giữ môi trường sống sạch sẽ, ba mẹ nên đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ, cân đối cho trẻ, đặc biệt với trẻ có cơ địa mẫn cảm.

Nuôi con bằng sữa mẹ được khuyến khích trong những tháng đầu đời và có thể mang lại lợi ích đối với nguy cơ mắc một số bệnh dị ứng, trong đó có chàm/viêm da cơ địa, đặc biệt ở trẻ có nguy cơ dị ứng. WHO và UNICEF khuyến nghị trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời. Sữa mẹ cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết cùng nhiều thành phần hỗ trợ sự phát triển và hoạt động của hệ miễn dịch ở trẻ. ⁽⁶⁾

Trong trường hợp mẹ không đủ sữa hoặc không thể cho trẻ bú mẹ hoàn toàn, ba mẹ có thể tham khảo ý kiến nhân viên y tế để lựa chọn công thức dinh dưỡng phù hợp. Với trẻ có cơ địa mẫn cảm hoặc nguy cơ dị ứng, một số công thức chứa đạm whey thủy phân một phần (pHF-W) cụ thể đã được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ giảm nguy cơ viêm da cơ địa. Nghiên cứu GINI tại Đức trên trẻ có nguy cơ dị ứng cao ghi nhận công thức pHF-W được nghiên cứu giúp giảm nguy cơ viêm da cơ địa so với công thức chứa đạm sữa bò nguyên vẹn, với hiệu quả được ghi nhận qua thời gian theo dõi dài hạn. ⁽⁷⁾

Công thức sữa chứa đạm Whey thủy phân một phần (pHF-W) đã được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ giảm nguy cơ viêm da cơ địa ở trẻ có nguy cơ dị ứng; kết hợp HMO và lợi khuẩn giúp hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột và chức năng miễn dịch.

Khi nào bé cần tái khám sau điều trị  chàm sữa?

Khi chăm sóc trẻ tại nhà sau điều trị chàm sữa, ba mẹ cần theo dõi sát sao và đưa con đi tái khám ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng như:

• Mụn nước hoặc vết loét chảy dịch, hoặc mủ.
• Có hiện tượng đóng vảy cứng màu vàng quanh vùng da bị tổn thương.
• Vết chàm bị sưng tấy, chuyển sang màu đỏ sẫm hoặc tím.
• Bé tỏ ra đau đớn, khó chịu hoặc nhạy cảm khi chạm vào vùng da bị chàm.
• Trẻ bị sốt, rét run.

Câu hỏi thường gặp

Xoay quanh tình trạng chàm  sữa ở trẻ em, ba mẹ cũng nên biết một số thông tin sau để có cách chăm sóc con tốt hơn:

Sau bao lâu chàm sữa ở trẻ có thể cải thiện?

Khi được chăm sóc và điều trị phù hợp, các triệu chứng chàm như đỏ, ngứa và viêm da có thể bắt đầu cải thiện sau vài ngày, nhưng thời gian đáp ứng có thể khác nhau ở mỗi trẻ. Ngay cả khi triệu chứng đã giảm, ba mẹ vẫn nên duy trì dưỡng ẩm thường xuyên để hỗ trợ phục hồi hàng rào bảo vệ da và hạn chế các đợt chàm tái phát.

Bé bị chàm sữa mẹ kiêng ăn gì?

Nếu trẻ đang bú mẹ, mẹ không cần kiêng các thực phẩm dễ gây dị ứng chỉ vì trẻ bị chàm sữa. Mẹ nên duy trì chế độ ăn đầy đủ, đa dạng và cân đối để đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng trong thời gian cho con bú. Trong một số ít trường hợp, protein từ thực phẩm trong chế độ ăn của mẹ có thể đi vào sữa mẹ và gây phản ứng ở trẻ đã có dị ứng với thực phẩm đó. Vì vậy, nếu nhận thấy trẻ xuất hiện phản ứng bất thường hoặc chàm trở nên nghiêm trọng hơn có liên quan rõ ràng đến một thực phẩm cụ thể, mẹ nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá trước khi loại bỏ thực phẩm khỏi chế độ ăn.⁽⁸⁾ 

Chàm sữa có nguy hiểm không?

Chàm sữa không phải là bệnh truyền nhiễm và không lây từ người này sang người khác. Tuy nhiên, tình trạng ngứa có thể khiến trẻ khó chịu, quấy khóc, ngủ không ngon và gãi nhiều làm da trầy xước. Khi hàng rào bảo vệ da bị tổn thương, nguy cơ nhiễm trùng da thứ phát cũng có thể tăng lên. Vì vậy, chàm sữa cần được chăm sóc và điều trị phù hợp, đặc biệt khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng..

Quy tắc 3 phút đối với bệnh chàm là gì?

Trong chăm sóc làn da của bé bị chàm sữa, quy tắc 3 phút nghĩa là nên thoa kem dưỡng ẩm lên da bé trong vòng ba phút sau khi bé tắm xong. Cụ thể, khi tắm cho bé xong, ba mẹ dùng khăn mềm thấm  khô người bé nhẹ nhàng. Sau đó, thoa ngay kem trị chàm cho bé lên vùng da còn hơi ẩm. Việc này giúp ‘khóa’ lượng nước trên bề mặt da, hỗ trợ phục hồi  hàng rào bảo vệ da, từ đó làm dịu cơn ngứa và ngăn ngừa tình trạng da của trẻ bị khô ráp.

Trên đây là những thông tin cần biết về chàm sữa ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Bên cạnh việc chăm sóc da đúng cách và hạn chế các yếu tố gây kích ứng, dinh dưỡng phù hợp cũng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe và sự phát triển của trẻ, đặc biệt ở trẻ có cơ địa mẫn cảm. Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ trong những tháng đầu đời. Trong trường hợp mẹ không đủ sữa hoặc không thể cho trẻ bú mẹ hoàn toàn, ba mẹ nên lựa chọn công thức dinh dưỡng phù hợp với độ tuổi, nhu cầu và tình trạng sức khỏe của trẻ.